Sàn giao dịch tiền điện tử là gì? Phân biệt sàn tập trung (CEX) và phi tập trung (DEX)

Tương tự như đầu tư chứng khoán, đầu tư tiền điện tử cũng cần có môi trường giao dịch an toàn, hiệu quả để hoạt động mua, bán tài sản của nhà đầu tư diễn ra thuận lợi. Để giúp người tham gia hiểu kỹ lưỡng về cách thức hoạt động của một sàn giao dịch, cũng như biết cách phân biệt 2 loại sàn phổ biến là sàn tập trung (C​EX) và sàn phi tập trung (D​EX), Rice Finance gửi tới bạn đọc các thông tin mà team đã nghiên cứu và trải nghiệm thông qua bài viết dưới đây.

Sàn giao dịch tiền điện tử là gì?

Sàn giao dịch tiền điện tử là nơi diễn ra hoạt động mua bán, trao đổi tiền điện tử, trong đó có 3 chủ thể tham gia:

  • Nhà đầu tư: Là người tham gia trực tiếp vào việc giao dịch tiền điện tử với mục tiêu tạo ra lợi nhuận, thường được gọi là Trader (nhà giao dịch) hoặc Holder (nhà đầu tư dài hạn).
  • Sản phẩm giao dịch: Là các mã tiền điện tử (coin, token) được niêm yết trên sàn với các thông tin về giá, biến động giá, khối lượng giao dịch, biểu đồ thị trường. Giá của tiền điện tử được quyết định bởi các yếu tố: nhà phát hành, cung – cầu thị trường và những thông tin kinh tế, chính trị có liên quan.
  • Sàn giao dịch: Là nền tảng được cung cấp cho nhà đầu tư để thực hiện giao dịch, bao gồm các tính năng hỗ trợ việc đặt lệnh, mua bán, nạp rút tiền,…Tùy từng sàn giao dịch sẽ có số lượng tính năng và đưa ra mức phí khác nhau, tuy nhiên giá của các đồng tiền điện tử là giá chung trên toàn cầu và người tham gia đều phải tuân thủ theo nguyên tắc chung của thị trường.

Phân biệt sàn tập trung (CEX) và sàn phi tập trung (DEX)

Sàn tập trung (CEX)

Sàn tập trung (Centralized Exchange) là sàn giao dịch được quản lý bởi một đơn vị, tổ chức nào đó, cho phép người tham gia giao dịch tiền điện tử, các thông tin cá nhân và tài sản của người dùng sẽ được quản lý bởi sàn. So với DEX, sàn tập trung có mức độ sử dụng phổ biến hơn rất nhiều. Hầu hết các giao dịch tiền điện tử hiện nay đều diễn ra ở sàn tập trung. Các sàn giao dịch tập trung phổ biến trên thế giới như Binance, Houbi, Coinbase,…​

Ưu điểm

  • Dễ dàng mua, bán: Hoạt động mua, bán tiền điện tử trên sàn tập trung diễn ra sôi nổi hơn nhiều so với sàn phi tập trung. Khách hàng có thể tiếp cận với những đồng tiền điện tử mới nhất và hot nhất trên toàn cầu, cập nhật giá và biến động thị trường theo thời gian thực ở mọi nơi.
  • Tài sản thuộc nhiều nền tảng khác nhau: Sàn tập trung có thể niêm yết các đồng tiền điện tử chạy trên nhiều nền tảng khác nhau (Ethereum, Binance Smart Chain, Bitcoin,…)
  • Đa dạng tính năng: Bên cạnh tính năng chính là mua, bán tiền điện tử, sàn CEX thường cung cấp nhiều tính năng khác cho người dùng như Staking, Farming, IEO, IDO,…

Nhược điểm

Do thông tin người dùng được quản lý bởi sàn nên nếu sàn gặp rủi ro bị hacker tấn công thì tài sản của người dùng cũng có thể bị mất. Tuy nhiên trường hợp này rất ít gặp nếu khách hàng lựa chọn những sàn lớn có tính bảo mật cao.

Cách thức tham gia

  • Trước hết, để giao dịch trên sàn tập trung, người dùng cần tạo tài khoản và Xác thực tài khoản (KYC). Xác thực tài khoản (KYC) là việc người dùng cung cấp thông tin cá nhân, giấy tờ tùy thân đầy đủ, chính xác, nhằm mục đích bảo vệ tài sản cho bản thân và ngăn chặn các hành vi gian lận, lừa đảo. 
  • Sau khi tài khoản đã KYC thành công, người dùng cần nạp tiền vào hoặc chuyển tài sản từ ví khác sang để bắt đầu giao dịch. Theo cơ chế hoạt động của sàn, người dùng sẽ tìm kiếm đồng tiền mình đang muốn mua/bán, đặt lệnh với mức giá và số lượng theo nhu cầu. Đơn hàng được tính là giao dịch thành công nếu lệnh đã khớp.

Các sàn CEX phổ biến nhất thế giới: Binance, Coinbase, Kucoin, Houbi, FTX,…

Sàn phi tập trung (DEX)

Sàn phi tập trung (Decentralized Exchange) là sàn giao dịch không dựa vào đơn vị trung gian để lưu trữ, quản lý tài sản của khách hàng. Thay vào đó, giao dịch diễn ra trực tiếp giữa người dùng với nhau thông qua một quy trình tự động mà không cần công khai thông tin cá nhân. Nói cách khác, sàn giao dịch phi tập trung trao quyền kiểm soát tài sản và các giao dịch về tay người dùng.

Ưu điểm

  • Tính bảo mật cao: Do không cần cung cấp thông tin cá nhân cho sàn và có toàn quyền quản lý tài sản nên giao dịch trên sàn DEX ít gặp rủi ro bị tấn công đánh cắp tài sản.
  • Tính ​ẩn danh: Giao dịch trên DEX hoàn toàn ẩn danh, khách hàng chỉ biết họ đang giao dịch với một địa chỉ ví của người dùng khác mà không biết tên chủ sở hữu địa chỉ ví đó

Nhược điểm

  • Tính thanh khoản thấp: Hiện tại thanh khoản trên các sàn giao dịch DEX vẫn còn khá thấp.
  • Tài sản chỉ thuộc 1 nền tảng: Mỗi sàn DEX chỉ niêm yết các đồng chạy trên cùng 1 nền tảng nhất định, do vậy danh mục tài sản sẽ không đa dạng.
  • Khó sử dụng: Sàn DEX vẫn còn tương đối khó sử dụng đối với người dùng mới.
  • Giới hạn tính năng: Sự phát triển của sàn DEX hiện nay vẫn khá hạn chế, chỉ có một số nền tảng cung cấp và các tính năng trên sàn cũng không phong phú như sàn CEX.

Cách thức tham gia

  • Để bắt đầu giao dịch trên sàn DEX, người dùng không cần tạo tài khoản mà chỉ cần kết nối ví cá nhân với sàn (Connect to a wallet). 
  • Sau khi kết nối ví, người dùng sẽ thực hiện mua/bán trên dựa những cặp tiền điện tử được sàn hỗ trợ. Quá trình mua bán này do người dùng tự thực hiện với nhau mà không cần qua máy chủ trung tâm của sàn.
  • Khi hoàn tất giao dịch, người dùng có thể ngắt kết nối giữa ví cá nhân và sàn để đảm bảo an toàn cho tài sản của mình.

Các sàn DEX phổ biến trên thế giới có thể kể đến: Uniswap, Pancakeswap, Sushiswap,…Tại Việt Nam hiện nay có sàn KAIdex được phát triển bởi đội ngũ KardiaChain đang tương đối phổ biến với các nhà đầu tư.